Ancestral Health Symposium 2015

Geschreven op sep 30, 2015 in Gezondheid | 5 reacties

Zaterdag 26 september bezocht ik het Ancestral Health Symposium in Groningen. Een thuiswedstrijd met als onderwerp: gezondheid vanuit evolutionair perspectief. Wat heeft paleo te maken met insulineresistentie? Hieronder lees je wat ik per lezing heb opgepikt.

12030249_10206169267245240_159416398634944380_o

Verwilder je werkplek (clinic)
Spieren en pezen die we niet gebruiken, sterven af. Lucie van Leeuwen en Mina van Brunschot van Oergezond Bewegen verzorgde deze clinic en deden dat op zeer confronterende wijze. Kun jij in kleermakerszit op de grond neerstrijken zonder je handen te gebruiken? En ook weer opstaan zonder hulp van een knie of hand? Dan ben je nog flexibel in de heupen en zit het wel snor. Lukt het niet dan betekent dat waarschijnlijk dat je teveel op een stoel zit. Stoelen zijn wat dat betreft de ondergang voor ons bewegingsapparaat geworden. We moeten weer flexibel worden als een baby en dat kan door tijdens het (bureau)werk allerlei stretch- en balansoefeningen te doen. Rust roest!

Paleo voeding bij het metabool syndroom*: een meta-analyse
Het onderzoekskoppel Esther van Zuren (dermatoloog en systematisch reviewer) en Hanno Pijl (hoogleraar Diabetologie in het LUMC) lieten resultaten zien van een meta-analyse naar de literatuur over paleo voeding. Een paleo voeding (inclusiecriteria: geen granen, zuivel, suiker en peulvruchten) bleek beter in staat om een te hoge bloeddruk, buikomvang en gewicht te laten dalen (bij het metabool syndroom) dan de standaard voedingsadviezen die momenteel gegeven worden. Meer onderzoek wordt aangemoedigd!

De ontwikkeling van ons brein
Frits Muskiet (emeritus hoogleraar Pathofysiologie en Klinisch Chemische Analyse aan de RUG) vertelde ons alles over de relatie tussen onze voorouders en ons brein. Dat we ooit dichtbij water hebben geleefd, is niet zo vreemd. Het water-ecosysteem gaf ons alle nutriënten die we nodig hadden voor een ontwikkeld brein (eiwit, omega-3 vetzuren, jodium, ijzer, selenium, vitamine A en D). Deze nutriënten haalden we uit vis, zeevruchten, gevogelte, eieren, zeewier en algen. Zo’n 8000 jaar gelden ging het roer om en trokken we naar het platteland alweer we granen gingen verbouwen.
We aten minder uit het water, begonnen meer koolhydraten te eten en in onze huidige samenleving kwamen door ook nog de vele plantaardige vetten (omega-6 vetzuren) bovenop. De balans tussen omega-3 en omega-6 inname raakte volledig zoek. Al deze facetten lokken laaggradige ontstekingen uit. Op het moment dat er een infectie of ontsteking plaatsvindt in ons lichaam dan vechten zowel ons brein als immuunsysteem om glucose (beide kunnen niet op een andere brandstof functioneren). Het lichaam wordt tijdelijk insulineresistent** om genoeg glucose naar het brein te krijgen. Insulineresistentie is dus een fantastisch fysiologisch systeem! Maar dit mooie systeem draait tegenwoordig overuren en uiteindelijk kunnen we insulineresistent worden.
Daarnaast stipte Muskiet aan dat alzheimer ook wel diabetes type 3 genoemd kan worden, omdat een slecht uitgebalanceerd dieet je hersenen laat schrompelen. Hij pleit voor een volledige aanpak: alleen een omega-3 pil erin gooien werkt niet, de gehele leefstijl zal ‘om’ moeten. “U bent wat u eet, maar u moet weer worden wat u at!”

Kunnen we sporten op een vetrijke voeding?
Tim Noakes (sportarts en emeritus hoogleraar Sportgeneeskunde en Inspanningsfysiologie aan de universiteit van Kaapstad) en Fred Brouns (professor in de voedingsleer aan de universiteit van Maastricht) gingen het dialoog met elkaar aan. Noakes bekend als een fervent aanhanger van een vetrijke (sport)voeding en Brouns die een meer genuanceerder standpunt inneemt.
Duuratleten blijken prima te kunnen functioneren op een vetrijk dieet. Zij zijn in staat om 1,2 gram vet per minuut te verbranden en daarmee sparen zij hun spierglycogeen. Dat wil niet zeggen dat het direct prestatieverhogend werkt, maar dat ze waarschijnlijk wel sneller herstellen, beter trainen, minder blessure gevoelig zijn, een betere hand-oog coördinatie en een beter werkend immuunsysteem hebben. Aldus Tim Noakes.
Fred Brouns vindt dat we vooral moeten kijken naar de soort sporter, duur, spiersoort en daarop ons advies baseren. Hier kan Noakes zich ook in vinden, maar vindt de hoogkoolhydraat adviezen (high carb diets) absoluut overbodig. Iedere sporter zou met 200 gram koolhydraten per dag moeten kunnen. Brouns vindt dat de bevindingen van Noakes op te weinig studies zijn gebaseerd, maar Noakes zegt dat clinical trials op dit gebied moeilijk gefinancierd worden. Een mooie discussie die laat zien dat er nog geen eenduidig antwoord is op deze vraag. Wel zou het verstandig zijn om de lange termijn effecten te overdenken van al die ‘high carb diets’ op de gezondheid van de atleet.

Survivalrun (clinic)
Dan doe je dus één tot twee per week een zware bootcamp training in het Noorderplantsoen, kun je een aardig rondje hardlopen en ben je ook vrij flexibel door o.a. een turnachtergrond en yoga en pilates beoefening.. en dan kom je erachter dat survivalrun echt wel inspanning van andere aard is. Het was erg leuk om al bungelend en touwklimmend door het parcours te komen, maar zelfs voor mij een behoorlijk pittig gebeuren. Blijkbaar is er met de juiste techniek nog veel te winnen, dus wellicht een proefles bij Hommes Survival & Outdoor!

Een casus uit de diëtistenpraktijk
Connie Hoek is diëtist en verbonden aan het project Keer Diabetes Om. Zij vertelt hoe een 77 jaar oude dame met al 25 jaar diabetes type 2 waarvan 21 jaar aan de insuline precies at volgens de Richtlijnen Goede Voeding (1430 kcal waarvan 55% koolhydraten) en door de jaren heen alsmaar dikker werd. Zij had al vele diëtisten versleten en kwam met veel weerstand de praktijk van Hoek binnen. Hoek paste haar voeding aan door een andere verhouding van macronutriënten te kiezen (1675 kcal; 62% vet, 17% eiwit en 21% koolhydraten) en het resultaat was verbluffend. Binnen 1 jaar was mevrouw 15 kilo kwijt, was er 15 cm van haar buikomvang af en kon zij stoppen met het spuiten van insuline. Het meest opmerkelijke: mevrouw had met haar nieuwe vetrijke voeding een verhoging van haar (gezonde) HDL cholesterol en een daling van de (slechte) triglyceriden. En bovenal: GEEN honger en dus goed vol te houden!
Hoek levert hier het bewijs dat je een patiënt met insulineresistentie of diabetes per definitie niet helpt met de Richtlijnen Goede Voeding. Oké, n=1, maar de resultaten liegen er niet om. Een aangepaste voeding met een andere verdeling van macronutriënten is nodig.

Insuline of bloedglucose meten?
Peter Voshol (fysioloog bij het Louis Bolk Instituut) gaf nieuwe inzichten in het eerder signaleren van diabetes. Volgens Voshol zijn vele van ons zijn al lang pre-diabeet ver voor we gediagnosticeerd worden. Dit komt doordat in de praktijk nuchter glucose gemeten wordt in plaats van insuline. Echter, insuline is de eerste parameter die sterkt verhoogd zal zijn bij een beginnende insulineresistentie. Zodra de insuline zijn werk niet meer goed kan doen, dan pas zal de (nuchtere) bloedglucose stijgen en dan ben je al een flink aantal stappen dichterbij diabetes. Daarnaast stipte Voshol aan dat het veel uitmaakt op welk dagdeel mensen gemeten worden en wat zij de dag ervoor qua voeding en beweging gedaan hebben. Dit zou in de huisartspraktijk beter vastgelegd moeten worden om een juiste diagnose te stellen.
Een leuke anekdote: tot 1921 spraken we alleen van diabetes type 1 (afwezigheid van insuline). Sinds 1974 zijn we gaan meten met twee maten en kwam diabetes type 2 erbij (want: symptomen van diabetes type 1, maar wel insuline aanwezig in het lichaam).

Evolutionair aangepaste beweging
Tom Fox (sportwetenschapper, docent trainingswetenschap, sportgeneeskunde, fysiologie, voedingsleer, evolutieleer en klinische Psycho Neuro Immunologie) is voornamelijk werkzaam in Duitsland en verraste ons allen door onze spieren als orgaan te bestempelen. Een orgaan waarmee alle overige weefsels en organen voortdurend communiceren.
Wie nooit sport is niet gezond. Wie teveel sport is ook niet gezond. Het laatste zorgt voor teveel stresshormonen. Een combinatie van duur, interval en kracht is het beste om ons systeem flexibel te houden. En met flexibel doelt hij niet alleen op gevarieerd bewegen, maar ook op het flexibel om kunnen gaan met de soort brandstof (vet of koolhydraten) en je eetmomenten. Zo zou je immuunsysteem sterker worden, omdat ‘ie nooit de tijd krijgt om in te kakken. Dat betekent dat Fox een voorstander is van nuchter bewegen en vasten. Nuchter bewegen is goed om onze bruine vetcellen te vermeerderen. Bruine vetcellen hebben meer mitochondriën en verbranden daarom meer dan witte vetcellen. Dit is gunstig om onze vetverbranding te verbeteren. Praktisch gezien betekent dit dat je af en toe een vastenperiode inlast na je middagmaal; dus je avondeten overslaat en ’s ochtends eerst nuchter gaat bewegen om daarna pas ontbijt. Tijdens het praatje van Fox werd ik me ook weer bewust van het kwaad van zitten. Je kunt nog zoveel sporten, maar als je zittijd per dag te groot is, dan kunnen zelfs topsporters insulineresistent worden. Kortom: je zittijd doorbreken is ontzettend belangrijk!

Aanpassen voedingsrichtlijnen: de grootste blunder in de medische geschiedenis
De hekkensluiter van de dag was Tim Noakes. Noakes is de grondlegger van het ‘koolhydraat stapelen’ en sloeg jaren terug de koolhydraatarme weg in toen hij werd gediagnosticeerd met diabetes, ondanks dat hij at volgens de Amerikaanse richtlijnen en marathons liep. Hij raakte geïnspireerd door Dr. Atkins en schreef vervolgens zijn eerste boek: Real Meal Revolution.
Sinds de nieuwe voedingrichtlijnen in 1977 in Amerika werden geïntroduceerd is de calorie-inname sterk gestegen. Noakes schrijft dit toe aan de verhoging van koolhydraten in de voeding die ervoor zorgen dat we onszelf overeten. Koolhydraten (vooral bewerkte) verzadigen immers vele malen slechter dan vetten en eiwitten.
Dat wil niet per definitie zeggen dat iedereen aan een koolhydraatarme voeding moet. We kunnen personen grofweg onderverdelen in drie soorten: de koolhydraattolerante, de koolhydraatintolerante en de insulineresistente. Waar de koolhydraattolerante mens koolhydraten kan eten en hierbij prima op gewicht blijft zonder de gevreesde ‘insuline zwembandjes’ te ontwikkelen. De koolhydraatintolerante mensen ontwikkelen snel diabetes en moeten overwegen de koolhydraten uit hun voeding te schrappen. Hierna volgt de gevreesde insulineresistentie.
Volgens Noakes is ons brein een grote saboteur bij obesitas. Het simpele advies ‘minder eten en meer bewegen’ helpt niet. Hersenen blijven hongerig en een laag calorisch dieet smaakt en verzadigt niet. Dus een voeding met meer vet en eiwit is nodig. We moeten bij een strenge koolhydraatbeperking echter ook de eiwitinname beperken, omdat eiwitinname net als koolhydraatinname een insulinerespons geeft.
Noakes is helder in zijn boodschap en soms heeft hij iets weg van een goeroe die zijn publiek toespreekt. Ik denk dat het goed is om alles in perspectief te plaatsen, maar dat zijn aanpak zeker toe te juichen is bij de bestrijding van de huidige obesitas- en diabetesepidemie.

Belangrijkste conclusies
– Insulineresistentie is een ziekte en alles wat wij nu als ziekten bestempelen (hoge bloeddruk, obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en verhoogde triglyceriden) zijn de symptomen daarvan en niet andersom!
– Men wordt niet dik van te weinig bewegen; men gaat minder bewegen als men dik wordt. Gewichtsverlies van groot belang om weer ‘zin’ te krijgen in bewegen.
– LCHF (low carb high fat) diëten bevatten vaak minder kcal omdat men er sneller verzadigd van raakt. Dus ook energiebalans (kcal in = kcal uit) speelt een belangrijke rol.

Persoonlijke nabranders
– Meer onderzoek is absoluut nodig, maar de praktijk laat zien dat men op een koolhydraatarme voeding beter afvalt, zich beter voelt en geen honger heeft.
– Paleo voeding (of oervoeding, low carbs, oerdis, koolhydraatarm) is doorgaans niet een heel duurzaam voedingspatroon. Dit maakt het voor mij lastig om volledig te gaan staan voor deze manier van eten. Biologisch, overbevissing, antibiotica, dierwelzijn en milieu zijn thema’s die voor mij ook een grote rol spelen.
– Daarnaast is het mij nog nooit gelukt om een paleo voeding zo uit te balanceren dat het genoeg voedingsvezels bevat. Zoals je hier kon lezen, zijn 30 gram vezels het absolute minimum. Met een mooi paleo dagmenu kom ik vaak niet verder dan 18-20 gram per dag. Suggesties zijn hartstikke welkom op info@voedjezelf.nl!
– Gluten en darmflora zijn niet aangestipt tijdens dit symposium, maar hebben waarschijnlijk veel te maken met laaggradige ontstekingsreacties in ons lichaam en dus met insulineresistentie.
– Voedingsadvies blijft maatwerk, want ieder mens is anders! Diëtist kan hierin een fantastische rol vervullen als we durven afwijken van het standaard voedingsadvies.

Bronnen
– Mijn eigen aantekeningen van de dag
– Voor de uitleg van ‘insulineresistentie’ en ‘metabool syndroom’ heb ik www.natuurdietisten.nl geraadpleegd.

*In principe gaat het metabool syndroom altijd arm in arm met insulineresistentie. De verschillende definities voor metabool syndroom baseren zich op het ‘dodelijke kwartet’. De WHO-criteria zijn:
1. Nuchtere glucose > 6.1 mmol/L én tenminste twee van de volgende criteria :
2. BMI > 30 kg/m2 (BMI is het lichaamsgewicht in kilogrammen gedeeld door de lengte in meters in het kwadraat).
3. Triglyceriden > 1,7 mmol/L en HDL < 0,9 mmol/l.
4. Bloeddruk: 140/90 mm Hg of bloeddrukmedicatie.

**Insulineresistentie (het lichaam reageert minder op insuline) ook wel hyper-insulinisme genoemd (te grote aanmaak van insuline) is aanwezig bij de overgrote meerderheid van mensen met overgewicht, met een verminderde glucosetolerantie en met diabetes type II. Plus naar schatting bij 25% van de mensen met een normaal gewicht en een normale tolerantie voor glucose (suiker).

5 Reacties

  1. We bleven niet onopgemerkt op #ahsnl15 #wandeljesexy #verwilderjewerkplek | Oergezond bewegen met de alignment gurus
    11 oktober 2015

    […] Teuni Verhagen van kreeg het ook mee: Rust Roest  voedjezelf.nl/2015/09/30/samenvatting-ancestral-health-symposium/ […]

    Reageer
  2. Harmen
    31 oktober 2015

    Nice, je bent heen geweest! En je hebt Noakes in het echt gezien! Wat vind je van paleo?

    “Zij zijn in staat om 1,2 gram vet per uur te verbranden en daarmee sparen zij hun spierglycogeen.” moet dat niet heel ander getal zijn? Dit lijkt me nogal weinig.

    Zie je donderdag,
    Cheers!

    Reageer
    • Teuni Verhagen
      1 november 2015

      Hulde aan je oplettendheid! Uiteraard moet dat per minuut zijn. Het is aangepast! Over paleo praten we donderdag verder.

      Reageer
  3. Marloes Biegel
    18 mei 2016

    Oh, dit symposium had ik ook wel willen bezoeken!!
    Heel veel dank voor de tip, deze informatie kan ik heel goed gebruiken.

    Hartelijke groet,
    Marloes Biegel

    Reageer
    • Teuni Verhagen
      18 mei 2016

      Ha Marloes,

      Wat leuk dat je meteen bent gaan kijken! En nu zie ik ook ineens jouw eigen website, wat tof!

      Zijn we ook een beetje collega’s nu 🙂

      Groet terug!

      Reageer

Laat een reactie achter